Gescheurde envelop waaruit kaartjes ontsnappen naast een zandloper, als beeld voor een datalek melden binnen 72 uur
Eén mail naar het verkeerde adres is al genoeg

Datalek melden: wat een datalek is en wanneer je moet melden

Op vrijdagmiddag gaat je zorgvuldig opgestelde mail met het programma voor het komende pinksterweekend naar alle seizoensgasten. Pas als de eerste reactie binnenkomt, zie je dat alle tweehonderd adressen in het cc-veld stonden. Of een coach stuurt het intakeverslag van de ene cliënt per ongeluk naar een andere. Op zo'n moment is er sprake van een datalek, en vanaf dan telt de tijd. Hieronder lees je wat een datalek precies is en wanneer datalek melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens verplicht is.

Wat is een datalek precies?

Een datalek is een inbreuk op de beveiliging waardoor iemand persoonsgegevens kan zien die hij niet hoort te zien. Ook gegevens die door zo’n inbreuk verloren gaan, gewist worden of veranderd worden, tellen mee. Een verkeerd geadresseerde mail of een kwijtgeraakte telefoon is voor de wet dus net zo goed een datalek als een hack.

Persoonsgegevens zijn alle gegevens die naar een persoon te herleiden zijn, zoals een naam, een e-mailadres, een kenteken of de gegevens van een boeking. De AVG maakt geen onderscheid naar de grootte van een bedrijf. Een zzp’er met een klantenbestand in een spreadsheet heeft bij een datalek dezelfde verplichtingen als een organisatie met honderd medewerkers.

Welke datalekken komen voor bij kleine ondernemers en campings?

Veel datalekken in een klein bedrijf ontstaan bij gewone handelingen op een druk moment. Een paar situaties die bij kleine ondernemers en recreatiebedrijven voorkomen:

  • Een groepsmail met de adressen in cc. Elke ontvanger ziet de e-mailadressen van alle andere gasten of klanten.
  • Een bevestiging of factuur bij de verkeerde persoon. Bijvoorbeeld doordat twee gasten dezelfde achternaam hebben.
  • Een telefoon of laptop die kwijtraakt. Zonder schermvergrendeling staan je mailbox en je boekingssysteem open voor de vinder.
  • Een lek in je website. Een verouderd contactformulier of een plug-in met een bekend beveiligingsprobleem kan iemand toegang geven tot de inzendingen. Daarom is regelmatig website onderhoud in WordPress meer dan een technische klus.
  • Een verslag bij de verkeerde cliënt. Bij een coach of therapeut staat in een intakeformulier vaak iets over gezondheid. Dat maakt zo’n lek zwaarder.
  • Klantgegevens in een AI-assistent. Komen namen of mailadressen in een chatbot terecht terwijl je geen verwerkersovereenkomst met de aanbieder hebt, dan kan ook dat een datalek zijn. Hoe dat zit bij Claude, lees je in het artikel over een MCP-koppeling in Claude en hoe je daar verantwoord mee omgaat.

In al deze situaties stonden de gegevens op een plek waar meer mensen of systemen bij konden dan nodig was. Hoe meer losse tools persoonsgegevens bewaren, hoe meer van die plekken er zijn. Een overzichtelijke digitale werkstructuur maakt het makkelijker om te weten waar je klantgegevens staan, en dus ook waar het mis kan gaan.

Wanneer moet je een datalek melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens?

Een datalek meld je bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) als het waarschijnlijk een risico oplevert voor de mensen van wie de gegevens zijn. Je hebt daarvoor 72 uur vanaf het moment dat je redelijk zeker weet dat er persoonsgegevens zijn geraakt. Is een risico niet waarschijnlijk, dan hoef je niet te melden. Twijfel je, dan adviseert de AP om wel te melden.

Deze meldplicht datalekken staat in artikel 33 van de AVG. Het risico schat je zelf in. De AP noemt factoren die daarbij helpen. De belangrijkste voor een klein bedrijf:

  • Wat voor gegevens het zijn. Gegevens over gezondheid, kopieën van identiteitsbewijzen, creditcardgegevens en een BSN in combinatie met naam en adres wegen zwaar.
  • Hoeveel mensen het treft. Meer mensen betekent meestal een groter risico, al kan een lek ook voor één persoon ernstige gevolgen hebben.
  • Wie de gegevens heeft gekregen. Een collega, een vaste leverancier of een zorgverlener met beroepsgeheim geldt volgens de AP als betrouwbare ontvanger. Een onbekende gast niet, ook niet als hij belooft de mail te verwijderen.
  • Of de gegevens versleuteld waren. Goed versleutelde gegevens zijn voor een onbevoegde onleesbaar, wat het risico flink verkleint.

Een lijst met alleen e-mailadressen lijkt onschuldig. Volgens de AP kunnen criminelen er wel gerichte phishingberichten mee sturen. Een cc-mail aan tweehonderd seizoensgasten vraagt daarom om een echte afweging. Bij een intakeverslag met gezondheidsinformatie zegt de AP dat je rekening moet houden met een hoog risico.

De 72 uur lopen ook in het weekend. Volgens de AP zijn weekend, vakantie, ziekte en drukte geen geldige redenen om later te melden. Weet je nog niet alles, dan doe je binnen de termijn een eerste melding en vul je die later aan. Melden kan alleen via het meldformulier datalekken op de website van de AP. Meld je niet terwijl dat wel had gemoeten, dan kan de AP een boete opleggen.

Deze uitleg is geen juridisch advies. Heb je bij een concreet lek een vraag over het meldproces, dan kun je de AP bellen op 088 – 1805 255.

Wanneer moet je ook de mensen zelf informeren?

De mensen van wie de gegevens zijn gelekt, informeer je zelf als het lek waarschijnlijk een hoog risico voor hen oplevert. Die toets is strenger dan die voor een melding bij de AP. Bij een gewoon risico meld je het lek wel bij de AP, maar ben je niet verplicht om elke klant of gast persoonlijk te berichten.

Van een hoog risico is sprake als een lek kan leiden tot bijvoorbeeld identiteitsfraude of financiële schade. Een gelekte kopie van een identiteitsbewijs of een verslag over iemands gezondheid zijn voorbeelden. Dan informeer je de betrokkenen onverwijld.

Persoonlijk informeren is niet nodig als de gegevens vooraf goed versleuteld waren. Hetzelfde geldt als je achteraf maatregelen hebt genomen waardoor het hoge risico zich waarschijnlijk niet meer voordoet. Heeft de verkeerde ontvanger medische gegevens al gelezen, dan gaat die tweede uitzondering niet op.

Informeer je ze, vertel dan wat er gebeurde en wat ze zelf kunnen doen, zoals extra opletten bij mails die jouw bedrijfsnaam gebruiken.

Wat als het lek bij je boekingssysteem of een andere leverancier zit?

Lekken je boekingssysteem, je e-mailmarketingsoftware of je webshopplatform gegevens van jouw klanten, dan blijf jij verantwoordelijk voor de melding bij de AP. De leverancier is in dat geval verwerker: hij verwerkt de gegevens namens jou. Hij moet jou over het lek informeren, en jij beoordeelt of je meldt.

Je kunt schriftelijk afspreken dat een leverancier datalekken namens jou meldt. Ook dan blijf je volgens de AP zelf verantwoordelijk voor een melding op tijd. Kijk daarom in je verwerkersovereenkomst hoe snel de leverancier je over een lek informeert.

Bij een camping of jachthaven gaat het meestal om het boekingssysteem, met namen, adressen en vaak kentekens van gasten. Is dat systeem gekoppeld aan je website, dan staan dezelfde gegevens op meer plekken. Weten hoe een boekingssysteem aan je website koppelt, helpt om na te gaan waar een lek zich kan verspreiden.

Werk je zelf voor klanten, bijvoorbeeld met toegang tot hun mailbox, dan ben jij de verwerker en meld je een lek aan je opdrachtgever. Hoe die rol werkt, staat in het artikel over wat een technisch VA is en wanneer je er één nodig hebt.

Wat doe je in de eerste 72 uur na een datalek?

In de eerste 72 uur stop je het lek, zoek je uit wat er precies gebeurde, beoordeel je het risico en meld je het bij de AP als dat moet. Daarna informeer je zo nodig de betrokkenen en leg je het lek vast in je datalekregister. De AP raadt aan altijd alle stappen te doorlopen, ook als het lek klein lijkt.

Stap voor stap:

  1. Breng in kaart wat er gebeurde. Noteer de datum en tijd van het lek en van de ontdekking, welke gegevens het betreft en om hoeveel mensen het gaat.
  2. Stop het lek en beperk de schade. Wis een kwijtgeraakte telefoon op afstand, wijzig wachtwoorden of vraag de verkeerde ontvanger om te bevestigen dat hij de mail heeft verwijderd.
  3. Beoordeel het risico. Loop de factoren van de AP langs en schrijf op waarom je tot je oordeel komt.
  4. Meld bij de AP als dat nodig is. Bewaar de ontvangstbevestiging met het meldingsnummer, want zonder dat nummer kun je je melding niet aanvullen.
  5. Informeer de betrokkenen bij een hoog risico.
  6. Leg het lek vast in je datalekregister, ook als je niet hebt gemeld.

Hoe krap de termijn is, zie je aan een weekend. Ontdek je op zaterdagochtend om negen uur dat een reserveringsbevestiging bij de verkeerde gast is beland, dan loopt de termijn tot dinsdagochtend negen uur. Begin je pas op maandag met uitzoeken, dan heb je nog één dag over.

Weet je niet precies in welke systemen jouw klantgegevens allemaal staan? Als technisch VA help ik je graag om daar overzicht in te krijgen.

Moet je een datalek ook vastleggen als je het niet meldt?

Ja. De AVG verplicht je om elk datalek vast te leggen in een datalekregister, ook als je het niet bij de AP meldt. Per lek noteer je wat er gebeurde en om welke gegevens het ging, wat de gevolgen zijn en welke maatregelen je hebt genomen. Hoe het register eruitziet, mag je zelf bepalen.

De AP heeft een voorbeeld-datalekregister dat iedere organisatie mag gebruiken. Voor een eenmanszaak is een spreadsheet met die kolommen genoeg. Schrijf er per lek bij of je het hebt gemeld en waarom wel of niet. Zo laat je aan de AP zien dat je de meldplicht naleeft.

Mij overkwam het zelf, met een mail over een zeilevenement op de camping: alle adressen stonden zichtbaar in het cc-veld. Een datalekregister hield ik toen niet bij, terwijl dat lek er achteraf gezien wel in hoorde. Sindsdien gaan zulke mails op de camping via Laposta. In e-mailmarketingsoftware krijgt elke ontvanger een eigen mail, waardoor je geen adressen meer in een adresregel zet. Welke software bij jouw bedrijf past, lees je in de vergelijking tussen Mailchimp en Laposta. Zo’n programma verwerkt wel persoonsgegevens namens jou, dus je sluit er een verwerkersovereenkomst mee. Vaste stappen zoals deze horen thuis in een duidelijke workflow voor je kleine onderneming.

Kort samengevat

Een datalek is een inbreuk op de beveiliging waardoor persoonsgegevens bij iemand terechtkomen die ze niet hoort te hebben, of waardoor ze verloren gaan of veranderen. Levert het lek waarschijnlijk een risico op voor de mensen om wie het gaat, dan meld je het binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens, ook in het weekend. Bij een hoog risico informeer je die mensen ook zelf. Lekt je leverancier, dan blijf jij verantwoordelijk voor de melding. Elk datalek leg je vast in een datalekregister, ook als je het niet meldt.

Deel deze blogpost:
Foto van Over de auteur
Over de auteur

Ik ben Marije Snuverink en ik zorg ervoor dat je website, boekingssysteem en e-mail samenwerken, zodat je het daarna zelf kunt bijhouden. Ik heb bijna dertig jaar ervaring in HR en functioneel beheer. Daarnaast werk ik op een watersportcamping, waar ik dagelijks met al die systemen werk, van boekingen en facturen tot website en nieuwsbrief.

Meer over mij
Inhoudsopgave

Benieuwd waar jouw digitale werkprocessen onnodig tijd kosten?

In een kwartiertje van jouw tijd kijk ik met je mee of en waar bijstelling in jouw digitale werkprocessen zinvol is.